დილით სოფელში მზე ამოდის, მაგრამ ზოგიერთ ეზოში უკვე აღარავინ იღვიძებს. კარი დაკეტილია. ფანჯრები _ ჩაბნელებული. ეზოში ბალახი გაზრდილა. ჭიშართან ძველი სკამი დგას, თითქოს ვიღაცას ელოდება, მაგრამ აღარავინ მოდის. ამ სახლიდან ერთი ოჯახი წავიდა. იმ სახლიდან _ მეორე.
მეზობლად ახალგაზრდა ბიჭი აღარ ცხოვრობს. მისი ცოლი და შვილებიც წასულან. ცოტა იქით მოხუცი დედა დარჩა მარტო. სოფელი ჯერ ხმაურით არ კვდება. სოფელი ჩუმად კვდება. ჯერ ბავშვების ხმა ქრება. შემდეგ ახალგაზრდების.
მერე სკოლაში მოსწავლეთა რაოდენობა მცირდება.მაღაზიას ნაკლები მყიდველი ჰყავს.ავტობუსში თავისუფალი ადგილები მატულობს.
და ბოლოს, ერთ დღეს ვიღაც ამბობს:
_ ამ სოფელში ხალხი აღარ დარჩა. ეს მხოლოდ ერთი სოფლის ამბავი არ არის.
ეს არის ჩვენი სოფლების დღევანდელი რეალობა.
ადამიანები მიდიან.
მიდიან იმიტომ, რომ სახლში დაბრუნებულს ჯიბეში ფული არ აქვს.
მიდიან იმიტომ, რომ საკუთარი შრომით ოჯახის რჩენა უჭირთ.
მიდიან იმიტომ, რომ შვილებისთვის უკეთესი მომავალი უნდათ.
მიდიან და უკან ტოვებენ ყველაფერს, რაც უყვართ.
დედას. მამას. შვილებს. მეუღლეს.
სახლს. მიწას. სამეგობროს. საფლავებს. ზოგჯერ კი საკუთარ ცხოვრებასაც.
უცხოეთში წასული ადამიანი შეიძლება ყოველდღე მუშაობდეს 12 საათს, სხვის სახლში მოუაროს მოხუცს, სხვის ოჯახში გაზარდოს ბავშვი, მძიმე სამუშაო შეასრულოს  მხოლოდ იმისთვის, რომ საქართველოში დარჩენილ შვილს წიგნი, ტანსაცმელი ან სწავლის ფული გაუგზავნოს.
და საღამოს, როცა დაღლილი საწოლში ჩაწვება, ტელეფონს გახსნის.
იქიდან ბავშვის სახე უყურებს.
„დედა, როდის ჩამოხვალ?“
ამ კითხვაზე პასუხი ყოველთვის არ არსებობს. „მალე...“
მაგრამ ზოგჯერ ეს „მალე“ წლებად იქცევა.
ყველაზე დიდი ტრაგედია ის არის, რომ ემიგრაცია მხოლოდ ადამიანების ქვეყნიდან წასვლა არ არის.
ემიგრაცია ოჯახების დაშორებაა.
ბავშვები იზრდებიან ბებიებთან.
დედები შვილებს ეკრანიდან უყურებენ. მამები შვილის პირველ ნაბიჯს ვიდეოთი ნახულობენ.
ბებია კი დაბადების დღეზე ნამცხვარს აცხობს და ეუბნება:
„დედიკო, ნახე, დედაშენმა გამოგიგზავნა.“
ფული ჩამოდის. ამანათი ჩამოდის.
საჩუქარი ჩამოდის. მაგრამ ადამიანი _ არა. და რაც უნდა ბევრი ფული გამოაგზავნო, ადამიანის ყოფნას ვერაფერი ცვლის.
          ***
სოფლებში დარჩენილ მოხუცებს ყველაზე კარგად ესმით ეს.
მათ აღარ სჭირდებათ დიდი სიტყვები. მათი შვილები უცხოეთში არიან. ზოგი ხუთი წელია არ უნახავთ. ზოგი _ ათი.
ზოგიერთმა კი უკვე იცის, რომ შვილს დაბრუნება გაუჭირდება.
„აქ რა უნდა აკეთოს?“ — ამბობს დედა.
ამ ერთ კითხვაში მთელი ტრაგედიაა.
საკუთარ შვილს საკუთარ სოფელში ვერაფერს სთავაზობ.
მიწა აქვს, მაგრამ შემოსავალი — არა.
სახლი აქვს, მაგრამ სამსახური — არა.  სოფელი აქვს, მაგრამ პერსპექტივა _ არა.
და ამიტომ მიდის.
მიწა გვაქვს. სახლები გვაქვს. ბუნება გვაქვს. შრომისმოყვარე ხალხი გვყავს. მაშ, რატომ არ გვაქვს საკმარისი შემოსავალი?
რატომ უნდა წავიდეს გურული ახალგაზრდა უცხოეთში, როცა მის სოფელში მიწა დაუმუშავებელია?
რატომ უნდა იყიდოს სხვა ქვეყანაში ნაქირავები პატარა ოთახი ადამიანმა, რომელსაც საქართველოში საკუთარი სახლი აქვს?
რატომ უნდა მოუაროს უცხოელი მოხუცის ოჯახს ქართველმა ქალმა, როცა საქართველოში საკუთარი დედა მარტო ზის?
რატომ უნდა გაიზარდოს ქართველი ბავშვი ბებიასთან, როცა დედას მისი გვერდით ყოფნა ყველაზე მეტად სურს?
ეს კითხვები მხოლოდ ემიგრანტების კითხვები არ არის.
ეს ჩვენი საზოგადოების კითხვებია.
            ***
სოფლის დაცლა მხოლოდ დემოგრაფიული პრობლემა არ არის.
როცა სოფელი იცლება, ქვეყანაც კარგავს რაღაცას. კარგავს მუშახელს. კარგავს ახალგაზრდობას,
კარგავს ოჯახებს. კარგავს ტრადიციებს. კარგავს მომავალს. და რაც ყველაზე საშიშია — ადამიანი ნელ-ნელა ეჩვევა ამას. ვეჩვევით იმას, რომ მეზობელი უცხოეთშია.
ვეჩვევით იმას, რომ სოფლის ახალგაზრდობა ქალაქში ან სხვა ქვეყანაში მიდის. ვეჩვევით ცარიელ სკოლებს. ვეჩვევით ჩაკეტილ სახლებს. ვეჩვევით უცხოეთიდან გამოგზავნილ ფულს.
ვეჩვევით მონატრებასაც კი, მაგრამ შეიძლება არსებობდეს უფრო საშიში რამ, ვიდრე სოფლის დაცლა?
ეს არის მდგომარეობა, როცა დაცარიელებულ სოფელს უკვე აღარავინ ამჩნევს.
დღეს შეიძლება კიდევ იყოს დრო. დრო, რომ ადამიანს დარჩენის მიზეზი მივცეთ. არა მხოლოდ სიტყვით _ საქმით. სოფელს სჭირდება სამუშაო ადგილი.
ფერმერს _ ბაზარი.
ახალგაზრდას _ პერსპექტივა.
მცირე ბიზნესს _ ხელშეწყობა.
ოჯახს _ შემოსავალი.
და ადამიანს _ განცდა, რომ საკუთარ ქვეყანაში მისი შრომა ფასობს.
არ შეიძლება მხოლოდ ემიგრანტს ვუთხრათ: „დაბრუნდი.“
ჯერ უნდა ვკითხოთ საკუთარ თავს:
„თუ დაბრუნდა, რას დავახვედრებთ?“
სამუშაო ექნება? შემოსავალი ექნება? შეძლებს ოჯახის რჩენას?
შეძლებს შვილის განათლებას?
შეძლებს ღირსეულად ცხოვრებას?
თუ ისევ იმავე კითხვამდე მივა:
„აქ რა უნდა გავაკეთო?“
 სოფელი ჯერ კიდევ დგას.
სახლები ჯერ კიდევ არსებობს.
ეზოებში ხეები ჯერ კიდევ ნაყოფს ისხამენ.
მიწა ჯერ კიდევ ნაყოფიერია.
მაგრამ ადამიანების გარეშე სოფელი მხოლოდ ტერიტორიაა.
სოფელს ადამიანი ქმნის.
და თუ გვინდა, რომ სოფელი გადარჩეს, მხოლოდ ცარიელ სახლებში სინათლის ანთება არ კმარა.
უნდა დავაბრუნოთ სიცოცხლე.
უნდა დავაბრუნოთ სამუშაო.
უნდა დავაბრუნოთ იმედი.
იქნებ ოდესმე ისევ გაისმას სოფლის ქუჩაზე ბავშვის სიცილი.
იქნებ საღამოს ისევ შეიკრიბონ მეზობლები ჭიშკართან.
იქნებ ის ძველი სკამიც აღარ იდგეს მარტო.
იქნებ უცხოეთში წასულმა შვილმა ერთხელაც დარეკოს და დედას უთხრას:
„დედა, ბილეთი ვიყიდე. მოვდივარ.“
და დედამ ამჯერად აღარ უპასუხოს: „როდის ჩამოხვალ?“ არამედ უთხრას: „შვილო, კარი ღია მაქვს. გელოდები.“
სანამ ეს კარი ჯერ კიდევ ღიაა, სოფლების გადარჩენისთვის ბრძოლაც ჯერ კიდევ შესაძლებელია.
            ,,ჰო და არა~